چرا عاشق می شویم؟

چرا عاشق می شویم؟

چهارهورمونی که باعث می شوند ما عاشق شویم

دکترپیمان رئوفی دکترای روانشناسی

عصب شناسان همواره درجستجوی منشأ عصبی-زیستی احساسات بوده اند، احساساتی مانند عشق، خوشبختی، علاقه به ازدواج و بچه‌ دار شدن، و نیز محبت. همه افرادی که با هم ازدواج می‌کنند، دوست دارند زندگی‌شان همیشه همراه با عشق باشد. امروزه تحقیقات علمی و بررسی های عصب شناسی نشان می‌دهند نوع عمل هورمون‌ها در عشق و عاشق شدن دخیل هستند.

در برخورد اول، بدن اطلاعات متفاوتی را داد و ستد می‌کند. این تبادل اطلاعات با نوعی ترکیبات که از غدد لنفاوی زیر بغل و اطراف اندام‌های جنسی  ترشح می‌شوند به نام فرومون‌ها انجام می‌‌گیرد. فرومون‌های آزاد شده از بدن این اطلاعات را به طرف مقابل در غده‌ای واقع در زیربینی انتقال می‌دهند. به دلیل همین ترکیب ها است که هر فردی بوی مخصوص به خود را دارد و فرد مقابل قادر به تشخیص این بو خواهد بود.

در یک تحقیق علمی به افراد در حالیکه در دستگاه MRI قرار داشتند، یک بار عکس معشوق خود و یک بار یک عکس غریبه نشان داده شد و سپس عکسهای مغزی آنها در این دو حالت مقایسه شدند و دو ناحیه در مغز که مسئول احساس عشق هستند شناسایی گردیدند. بالا رفتن میزان هورمون دوپامین و آدرنالین و پایین آمدن میزان هورمون سروتونین در مغز مشاهده شدند. انرژی فراوان، تحریکات خوشحال کننده، عرق کردن زیاد و طپش قلب نتیجه ترشح هورمونها است.

در صورتی که حرکت، نگاه،  یا خنده ای از فرد مقابل باعث جذب زن یا مرد شود، فرد احساس می‌کند که عاشق طرف مقابل شده است. دلیل آن هم افزایش آدرنالین در بدن است که فعالیت مغزی را افزایش می‌دهد و باعث می‌شود فرد احساس خوبی داشته باشد. مراحل ابتدایی علاقمندی به یک فرد باعث فعال شدن واکنشهای استرس زا و افزایش سطح آدرنالین و کرتیزول توسط غدد فوق کلیوی در خون می گردد. این فرآیند تاثیر فریبنده ای در فرد ایجاد می کند مانند وقتی که فردی را برای اولین بار می بینید و بدنتان عرق می کند، سپس قلبتان سریعتر می تپد و دهانتان نیز خشک می گردد. وقتی انسانی حس می‌کند عاشق فردی شده است، حالت شیدایی به او دست می‌دهد و این حالت نتیجه فعالیت فنیل اتیل آمین یا نوعی آمفتامین مغزی است که در شکلات نیز وجود دارد و انرژی و اشتیاق را در فرد افزایش می‌دهد. البته اثر فنیل اتیل آمین بزودی از بین می رود و برای اینکه این حالت در فرد بماند به فعالیت‌هایی نیاز است تا دوباره سبب ترشح آن شوند. کمبود سروتونین، باعث می گردد فرد بسیار زیاد به معشوق خود فکر کند. یعنی نوعی وسواس فکری نسبت به او پیدا می کند همانند اختلال وسواس فکری-عملی. البته این هورمون مغزی مانند آدرنالین، کرتیزول و فنیل اتیل آمین پس از مدتی به حالت طبیعی برمی گردد.

در تحقیقی، یک زوج تازه ازدواج کرده تحت بررسی مغزی قرار گرفتند و طی آن مشخص شد که میزان سطح دوپامین که یک پیام آورعصبی به شمار می رود در آنها بالا است. این هورمون از طریق رهاسازی حس شدیدی از لذت، باعث تحریک میل و رغبت در شخص می گردد. افزایش انرژی، کاهش نیاز به خواب و غذا، حواس متمرکز و لذتی مطبوع در کوچکترین جزئیات یک رابطه پس از ترشح دوپامین دقیقاً همان تاثیری است که بعد از مصرف کوکائین در مغز به وجود می آید. دوپامین مهم‌ترین نقش را در ایجاد لذت و پاداش دارد که افزایش آن در مناطق خاصی از مغز که به مرکز پاداش معروف‌اند در فرد ایجاد حس پاداش می‌کند.

اکسی توسین هم هورمونی است که به هورمون عشق لقب گرفته و سبب ایجاد پیوند و چسبندگی عاطفی می شود. این هورمون توسط غده هیپوتالاموس تولید می شود و در غده هیپوفیز ذخیره می گردد. اکسی توسین هورمونی است که در حین رابطه جنسی ترشح می شود. این هورمون حس تعلق را عمیق تر نموده و باعث می گردد زوجین پس از اتمام رابطه جنسی بیش از پیش نسبت به هم احساس نزدیکی کنند. مطابق با این نظریه، هر قدر زوجین بیشتر رابطه جنسی برقرار کنند، پیوستگی و صمیمیت بین آنها نیز بیشتر خواهد شد. صدای فرد مورد علاقه، خاطرات شیرین، حتی یک نگاه مهربان نیز می تواند باعث ترشح این هورمون در بدن ‌شود. اکسی توسین به‌مقدار بسیار زیادی در اولین رابطه عاشقانه در بدن ترشح می‌شود. بر طبق تحقیقات چند گروه دانشمندان دردانشگاه پنسیلوانیا نشان داده‌ شد که میزان اعتماد یک انسان به دیگری، از نظر علمی وابسته به مقدار ترشحات مولکول اکسی توسین است. وقتی دو نفر به اصطلاح به هم وابسته می‌شوند و اعتماد بین آنها شکل می‌گیرد، ترشح این هورمون در بدن آغاز می‌شود و در حقیقت می‌توان گفت این هورمون جزو معدود هورمون‌هایی است که ترشح آنها نه تنها دلایل فیزیولوژیک، بلکه احساسی نیز دارد. اکسی توسین باعث وابسته شدن و عشق دو فرد به هم می‌شود و افراد را به داشتن رابطه جنسی مکرر، یک زندگی بادوام و داشتن فرزند ترغیب می‌کند.

لازم است برای ترشح مداوم این هورمون همسران فعال باقی بمانند. با گذشت زمان میزان دوپامین ترشحی بدن کاهش می‌یابد درنتیجه میزان اشتیاق نیزکاهش پیدا می کند. پس برای افزایش اشتیاق مجدد لازم است زن و مرد خلاق باشند مثلا در مورد خاطرات یا آرزوهایشان با هم صحبت کنند، دست یکدیگر را بگیرند و همدیگر را در آغوش بکشند. زوجین از داشتن مرتب رابطه جنسي مرتب خودداری نکنند چراکه ترشح هورمون جنسی تستوسترون، باعث بالا رفتن هورمون دوپامین می شود که به برقراری رابطه کمک می کند. هر جرقه‌ای می‌تواند سبب ترشح اکسی توسین شود. اگر جرقه‌ای نباشد، طبیعی است که به مرور آتش عشق نیز خاموش می‌شود. ابراز کلامی محبت و عشق، احترام متقابل، هدیه دادن، رابطه جذاب جنسی، خلاقیت و گفتمان برخی راهکارهای روشن نگاه داشتن آتش عشق هستند.